Rys historyczny

Grabież polskich dóbr kultury w czasie II wojny światowej to w dużej mierze zorganizowana i precyzyjnie zaplanowana akcja, która rozpoczęła się na długo przed 1 września 1939 r. Działalność rabunkowa była przeprowadzana zarówno przez III Rzeszę, jak i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, które zagrabiły znaczną część dzieł kultury i sztuki państwa polskiego i jego obywateli.

Razem z frontem nadciągały specjalne komanda wyszkolone w odnajdowaniu dzieł sztuki. Kilka lat wcześniej powstały grupy skupiające muzealników,historyków sztuki, fachowcóww swojej dziedzinie, którzy wkrótce założyliz reguły mundury SS. Hitlerowcy interesowali się głównie sztuką niemiecką i dziełami najwyższejklasy. Te znajdowały się w MuzeumKsiążąt Czartoryskich ze słynną trójcą arcydziełda Vinci, Rembrandta i Rafaela.

Niemcy byli skrupulatni w rabunkowym rejestrze i stąd wiadomo, że ukradli około 516 tys. pojedynczych dzieł sztuki o wartości 11,14 mld dol.Po wojnie ze względów politycznych nie oszacowano strat materialnych spowodowanychprzez okupację radziecką w latach1939–1941 oraz rekwizycje Armii Czerwonejw latach 1944–1945. Wartość sprzętu i mieniawywiezionego z Polski przez wojskaradzieckie do 4 lipca 1945 r. obliczonow 2000 r. na 500 mln dol.

Przyjmuje się, że Polska utraciła 70% dziedzictwa kulturowego. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, mimo upływu 80 lat od zakończenia II wojny światowej, nie ustaje w staraniach w sprawie dokumentowania, poszukiwania i odzyskiwania polskich strat wojennych. Do tej pory w Katalogu Strat Wojennych udało się uzyskać dane o ponad 63 tys. utraconych obiektów. Jako kraj straciliśmy ok. 2,8 tys. obrazów znanych europejskich szkół malarskich, 11 tys. obrazów autorstwa malarzy polskich oraz 1,4 tys. wartościowych rzeźb. Niestety to tylko ułamek tego, co nam zagrabiono lub zniszczono. Wartość Portretu młodzieńca Rafaela Santi wyceniana jest na kilkadziesiąt milionów dolarów. Wśród strat wojennych znajdują się dzieła wielkich mistrzów, m.in.: Jana Matejki, Stanisława Wyspiańskiego, Jacka Malczewskiego, Wojciecha Kossaka, Rafaela Santiego, Pietera Bruegla, Agostina Carracciego czy Anthony’ego van Dycka. Zagrabione w Polsce zabytki oraz dzieła sztuki zostały rozproszone i obecnie znajdują się na całym świecie: w Niemczech, Rosji, Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, a nawet w Turkmenistanie. Nieliczne z nich wróciły do swoich właścicieli, inne zaginęły bez wieści.